Karakoyunlular Devleti


1365 yılından 1469 yılına kadar hüküm sürmüş bir Türk devletidir, önceleri İran ve Irak’a hâkim olmaları, 1437 yılından 1467′ye kadar 30 yıl sürmüştür. 1467′-de İran, Akkoyunlulara geçmiştir. İki yıl sonra da Karakoyunlular, Akkoyunlular tarafından bütünüyle ortadan kaldırılmışlardır.

Karakoyunlu Türkmenleri, Baranlı oymağı beyleri olan üç kardeş ile tarih sahnesine girmiştir. Bunlar Bayram Hoca, Murad Hoca ve Mısır Hoca’dır. Büyükleri olan Bayram Hoca, ilk Karakoyunlu prensi sayılır. 1380 yılına kadar yaklaşık olarak 15 yıl Erciş’ de, Van’da hüküm sürmüşlerdir. Küçük kardeşi Mısır Hoca, 1390 tarihine kadar yaşamıştır. Ortanca kardeş Murad Hoca ise, 1365-1366′da Celayirlilerin Musul valisi olmuş, 1375 tarihinde Celayirlilere tâbi olarak Musul’da bir prenslik kurmuş ve bu prensliğin başında 1385 yılına kadar kalmıştır. Bayram Hoca’nın yerine oğlu Kara Mehmed geçmiştir. Kara Mehmed, 9 yıl prenslik yaptıktan sonra öldürülmüştür. Yerine büyük oğlu Kara Yusuf Bey Bahadır geçmiş ve onun zamanında Karakoyunlular, prenslikten krallığa yükselmişlerdir.

Kara Yusuf Bey, XV. yüzyıl Türk tarihinin büyük simalanndandır. Karakoyunlular, Yusuf Bey’in ve haleflerinin zamanında Timurlularla geniş ölçüde bir mücadeleye girişmişler, Osmanlılar ve Memlûkler tarafından da desteklenmişlerdir.

Kara Yusuf Bey, 13 Kasım 1420′deki ölünpne kadar 31 yıl 5 ay saltanat sürmüş ve 63 yaşında ölmüştür. 21 Nisan 1408′de Timur’un hayattaki iki oğlundan büyüğü ve Hindistan Timurlan (Bâburlular)’rın atası olan Mîrâh Şah Mirza’yı yenmiş, Mirza da bu savaş sonunda ölmüştür. Yusuf Bey Sultaniye, Kazvin ve Mardin’i fethetmiş, bu suretle Doğu Anadolu ile Batı-İran’m en büyük kısmına hâkim olmuştur.

Erzincan’ı da 1410 yılında almıştır. İkinci büyük zaferini Celayirlilere karşı kazanmış ve bu savaşta Sultan Ahmed Celayir ile oğullarından biri ölmüştür (30 Ağustos 1410). Üçüncü büyük zaferini Şirvân Şahlar ile Hıristiyan Gürcistan’ın müttefik ordusuna karşı kazanmıştır (1412). Bu iki krallık Karakoyunlulara tâbi olmuşlar, bu suretle bütün Güney Kafkasya ve Dağıstan, Karakoyunlulara geçmiştir.

Kara Yusuf’un yerine 3. oğhı İskender Bey geçmiştir. Büyük oğlu Şah Mehmed Bey, Bağdad vahşi idi ve 9 Nisan 1433 yılına kadar 23 yıl Irak’ta saltanat sürmüştür.. Karakoyunlulann Bağdad kolunun ilk hükümdan idi. Seyhan meydan savaşında ölmüştür (26 Temmuz 1433). Âdilcevaz valiliğinden Bağdad tahtına geçen İspend Bey, 7 yıl 11 ay saltanat sürdükten sonra yerine oğlu Pulad Bey, Tebriz ve Bağdad hükümdan olmuştur. Pulad Bey’in yerine Zeynel Bey’in oğullan tahta geçmişlerdir. Kerkük valiliğinden babasımn yerine geçen İskender Bey, 18 yıl 4 ay 18 gün saltanattan sonra tahtını kaybet miş, iki yıl sonra öldürülmüştür (1439).

Karakoyunlular tarihinin .büyük siması İskender Bey’in yerine geçen Kara Yusuf’un 5. oğlu Sultan Muzafferiddin Cihan Şah’tı. Onunla, Karakoyunlulann İmparatorluk devresi başlar. 1405′te doğan, Cihân Şah, 11 Kasım 1467′de 62 yaşında öldürülünce ye kadar 30 yıl, 7 ay, 10 gün hüküm sürmüştür. Ondan sonra imparatorluk Akkoyunlulardan Uzun Hasan Bey’e geçmiştir.

Isfahan, Fas ve Kirman (1446)’da Batı Horasan (1458)’da Karakoyunlular İmparatorluğu’na katılmıştır. Hattâ Cihan Şâh 28 Haziran 1458′de 5 ay için Doğu Horasan’a, Timurlulârın iki imparatorluk taht şehirlerinden Herat’a hâkim olmuştur. Bû, suretle bütün İran, Irak, Güney Kafkasya, Dağıstan, Güneydoğu ve Doğu-Anadolu üe Basra Körfezi kıyı lap Karakoyunluların hâkimiyeti altına girmiştir.

En umulmadık bir şekilde Akkoyunlu Uzun Hasan Bey tarafından baskın sonucu öldürülen Sultan Cihan’ın yerine, oğullanndan Sultan Hâşan Ali geçmiştir. Hasan Ali’nin intihan (1469) üzerine, Karakoyunlular İmparatorluğu’nun tamamını Akkoyunlu İmparatorluğu hakimiyetine geçmiştir.